Ichtioftirioza (ospa rybia) to choroba pasożytnicza wywoływana przez orzęska, który najczęściej umiejscawia się w oskrzelach i skórze zakażonej ryby. Pasożyt widoczny jest na całym ciele ryby, przypomina białe plamki na płetwach i ciele ryby. By skutecznie walczyć z orzęskiem należy znać jego cykl rozwojowy. Pasożyt ten żywi się komórkami ryby, aż dorasta do koło 0,5-1mm średnicy. Leczenie ryby należy podjąć w ciągu 3 dni od wystąpienia wysypki, gdyż później orzęsek odczepia się odzoolek ryby i przekształca w odporną na leki formę cysty rozwojowej. W tej formie orzęsek może unosić się na powierzchni zbiornika, opaść na jego dno, lub przyczepić się do rośliny czy innej ozdoby. W cyście namnażają się pasożyty potomne zwane pławkami, które po jej opuszczeniu poszukiwać będą nowego żywiciela (ryby). Zdolność pływki do atakowania trwa od 10 godzin do 3 dni – jeśli w tym czasie nie znajdzie żywiciela, opada na dno i ginie. W tej formie orzęsek jest tez najbardziej wrażliwy na leki.

 

Objawy zakażenia orzęskiem zauważyć można przede wszystkim na rybach. W pierwszej fazie, poprzedzającej wysypkę, ryby zazwyczaj tracą apetyt, ocierają się o przedmioty i trzymają płetwy złożone. Często też stoją w miejscu, wykonując kołyszące ruchy, są płochliwe i apatyczne. Wybierają też cieplejsze miejsca w akwarium i przebywają pod strumieniami wody. W fazie drugiej pojawia się charakterystyczna wysypka w postaci białych plam na ciele ryby. Warto jednak pamiętać, że nie wszystkie białe plamki muszą być objawami ospy rybiej. U samców karasi ozdobnych może pojawiać się wysypka trałowa, która przypomina ospę, występuje ona jednak tylko na głowie ryby, a nie na całym ciele. Choroba jest trudna w leczeniu, gdyż orzęsek najwrażliwszy jest na leki w formie pływki. Przed rozpoczęciem kuracji lekami należy opróżnić filtr z węgla aktywnego (może reagować z lekami). W trakcie stosowania tetramedykamentów należy unikać podmieniania wody, najlepiej wymienić około 50% wody tuż przed podaniem leków, oraz 50% wody już po zakończeniu kuracji. Warto też podawać rybom pokarm wzbogacony w witaminy lub preparatów witaminowych. By przyspieszyć cykl rozwojowy orzęska, można podnieść temperaturę w zbiorniku do koło 28-30 stopni Celsjusza (należy robić to stopniowo). Należy jednak pamiętać, że nie wszystkie ryby i rośliny są odporne na podwyższoną temperaturę. Terapia powinna trwać około miesiąca.

 

Jak w przypadku każdej choroby, najlepiej jest zapobiegać jej wystąpieniu. Są pewne czynniki, które sprzyjają rozwojowi orzęska. Przede wszystkim niewłaściwy transport ryb i ich wychłodzenie, jak i brak przeprowadzenia odpowiedniej kwarantanny. Na wystąpienie ospy rybiej wpływać mogą też wahania pH wody oraz zmniejszenia stężenia tlenu – oba czynniki można regulować przy pomocy specjalnych preparatów. Do wystąpienia choroby mogą też przyczynić się stres wśród ryb, nadmierne ich zagęszczenie, nadmiar samców jak i słabej jakości karma czy brudna woda.

 

Opracowano na podstawie stron www.zoo-mar.pl, www.domowe-akwarium.pl oraz www.oczkowodne.net