Wbrew swojej nazwie rasa pochodzi z zachodniej części basenu Morza Śródziemnego, obejmującej wybrzeża Włoch i Hiszpanii. Ich przodkami są prawdopodobnie maltańczyki, po których odziedziczyły długą i jedwabistą sierść. Na początku havaneseXVIII wieku przybyły na Kubę wraz z włoskimi marynarzami, gdzie stały się ulubieńcami lokalnej arystokracji. Stały się na tyle popularne, że szybko zamieszkały w pałacach oraz wiejskich posiadłościach bogaczy. Z racji, iż najczęściej spotykaną barwą owłosienia biszonów był brąz, będący jednocześnie kolorem tytoniu, nazwano je na cześć stolicy kubańskich cygar – Hawany. Ich popularność utrzymywała się do końca XIX wieku, wtedy też powoli zaczęła maleć. W latach 60-tych, XX wieku zainteresowanie rasą wróciło, a biszony hawańskie wróciły do wielu zamożnych domów na Kubie. Jednak po dojściu do władzy Fidela Castro, w wyniku przeprowadzonej przez niego rewolucji właściciele biszonów byli zmuszeni emigrować do Stanów Zjednoczonych. Tylko nielicznym z nich udało się przemycić z sobą psy, ratując tym samym rasę od wyginięcia. Amerykanie przyjęli hawańczyków z otwartymi ramionami, a w 1979 roku powstał pierwszy klub rasy – Havanese Club of America. Dopiero w 1991 roku powstał oficjalny, kubański klub hawańczyka, a w 1996 roku rasę uznał American Kennel Club. Do Europy psy tej rasy sprowadzono w 1981 roku, największą popularnością cieszyły się w Skandynawii, Niemczech i w Holandii.


Biszony hawańskie to psy nieduże, osiągające wymiary około 23-27 centymetrów, choć tolerowana jest od 21 do 29 cm. Ich sylwetka wpisuje się w prostokąt, a długość ciała nieznacznie przekracza wysokość w kłębie. Grzbiet powinien być prosty, lekko wysklepiony w okolicy ledźwi z wyraźnie opadającym zadem. Ogon powinien być noszony wysoko, zawinięty na grzbiecie. Czaszka powinna być szeroka i płaska, lub lekko wysklepiona, a kufa lekko zwężająca się. Oczy biszona hawańskiego są duże, migdałowate, brązowe w jak najciemniejszym odcieniu z ciemno pigmentowaną powieką. Uszy biszona zoluxpowinny być osadzone wysoko, szpiczaste, opadające lecz nie odchylone od policzków, ani też do nich przylegające, lekko ukryte w bogatym owłosieniu. Szata hawańczyka składa się z wełniastego i słabo rozwiniętego podszerstka, oraz długiego na 12-18 centymetrów włosa okrywowego, który powinien być miękki, prosty lub falisty, może też tworzyć delikatne loki. Dopuszczalne umaszczenie to płowe w różnych odcieniach, kolor hawana (brązowo-rudy), czarne, bardzo rzadko spotykane jest umaszczenie białe. Na wszystkich wymienionych umaszczeniach wzorzec dopuszcza łaty oraz delikatny ciemny nalot.


Hawańczyki to psy niezwykle wesołe, pełne energii, przyjacielskie i bystre. Dość mocno przywiązują się do swoich właścicieli, nie odstępując ich na krok gdy są w domu i domagając się ich uwagi oraz pieszczot. Mimo niewielkich gabarytów biszony hawańskie są odważne i mają mocny charakter, dlatego należy je traktować jak duże psy. W szkolenie należy być konsekwentnym i nie ulegać, gdyż hawańczyk z gracją wykorzysta każdą słabość właściciela. Są pozbawione agresji i chętnie bawią się z dziećmi. Prawie nie szczekają, są dość otwarte wobec obcych. Potrzebują solidnej dawki ruchu, nie nadają się jednak do sportów wymagających dużego wysiłku, jak np. biegania przy rowerze. Znacznie lepiej radzą sobie w agility. Nie mają dużych wymagań, sierść należy tylko dokładnie wyczesywać dwa razy w tygodniu, a jeżeli nie planujemy wystawiać naszego pupila można ją skrócić. Należą do bardzo zdrowych i długowiecznych ras, bez problemów dożywają 15 lat. Zdarzać się mogą im jednak problemy z sercem oraz różne wady oczu.

Opracowano na podstawie wikipedii oraz stron www.piesporadnik.pl oraz www.psy.pl